MMIR Utah
  • Home
  • Campaigns
    • Rematriate
    • Reclaim
    • Medicine Forward
    • Indigenous Sovereignty
  • Girl Society
  • Traces
    • Stories
  • Research
  • Resources
    • Law Enforcement
    • Families
    • Allies
  • Contact
  • Donate
  • About
Select Page

Article Index

Jan 13, 2024

'aadi
‘a-1 Lexical Prefix phonetic environment examination
(animal) chops-(Animal) + bitsįʼ niheeshchʼiizhígíí -
(Animal)+ bítsą́ą́ʼ- (animal) ribs
(Verb)nothing at all-Tʼáadoo (verb)-Í da
50 cents- dį́į́' yáál
75 cents-hastą́ą́ʼ yáál
A bag-'azis
A decision-ʼála
A Dime-dootłʼizh
A Dime-dootłʼizh
A lock-ʼił dah nátʼáhí
A name-'azhi'
A Nickel-łitso(Yellow)
A night ago-Yiskánídą́ą́
A piece(of food)-bidootʼą́ągo
A road/trail-'atiin
A salt shaker-ʼáshįįh biih nájihigíí
A shoe-'akee'
A slice-niheeshgizhígíí
A Stomach area-ʼabidgi
A Stomach-ʼabid
A wing-'at'a'
Abdomen-'abid/'atsą́
Abdomen-ʼoozhnííʼ
About it-P-aa
Ace(of spades)-áás 'asbáala/esbáada
Across the chest/bust-ʼabeʼ gónaa
Across there-'ákónaa
Addition-ʼałhíʼiidzóóh
Advertisement-ʼóʼoolkąąh
Afterward, shortly after, then upon-'aadóó bik'ijį'
Afterward, thereupon, after that-'áádóó bik'ijį'
Airplane-Chidí naatʼaʼí
Albuquerque, NM,-Bee'eldíílahsinil/Bee'eldííl dah sinil
Almonds-neeschʼíí hááheshchiiʼí
Alone-Tʼáá sáhí
Alongside, Side(Of the body)-'ááłk'iis
Also-‘ałdóʼ
Always-T’áá ‘áłą́ąjįʼ
An armʼs length- ʼabeʼ dóó bił kʼíʼdéesniiʼ
AN EXAGERATION MARKER-Lá
And then(shortly after)'aadóó
Aneth, UT- Tʼáá bííchʼį́įdii
Animals-naaldlooshii
Ankle-'akétsíín
Another-nááná łaʼ
Anyone/Whomever-Tʼáá háiida
Anything-Tʼáá bíhólnígíí
Anytime/At any place-Tʼáá bíhólníihgi
Apricot-Dzidzétsoh yázhí
Apron-ʼatéél siłtsoozí
Area between upper scapulae/Inter scapular region/rhomboid muslces-'áásita' 'ahaghałgi
Arm-'agaan
Armpit-'ach'áayah
Around here, Hereabout, hither-kǫ́ǫ́'
Around it-Binaa
Artery-'atsoostsoh, atsoos łichí'ígíí
Artichoke-'azee' hókániitsoh
Article Index
Asparagus-Jádí nát'oh/ch'ałdą́ą́'
Assorted-ʼáłtaasʼéí
At anytime(could happen at anytime)-Tʼáá hoolzhishgi
At the edge- ʼabąąhdi
at there(remote location)-'áadi
Autumn-'aak'eed
Avacado-tsin bineestʼąʼ dootłʼizhí
Back-'anághah/'anághahí
Backpack- Naaltsoos beʼazis naaljidígíí
Backpack-Naaltsoos beʼazis naaljidígíí
Bag of wool-ʼaghaaʼ ʼazis bee siłtsoozígíí
Baked goods-bááh daaztʼéhígíí
Ball(Of the foot)-'akéniid
Ball(toy)-jooł
Bank-Béeso Bá Hooghan
Bar-dikʼą́ąho heeneez
Barber-Náʼáshéhí
Baseball-jooł yitalí
BASIC INTRODUCTION
Basketball-jooł 'iih nálniihígi
Bat(Animal)-Jaaʼabání
Beans-Naaʼołí
Bear-Shash
Beard/Moustache-dághá/dághaa'
Beaver-chaa'
Because of that-Biniinaa
Because-Háálá
Bedroom-Da'níjah'góne'
Before it-Bítséé
Beliefs-hweʼoodląʼ
Berries-didzé/dzidzé
Beside, alongside, within them-'ąąh
Beverages-daadlánígíí
Big Brother-'anaaí
Big toe-'akétsoh
Bike-Dzi'ízí
Bill Collectors- ʼąąh hadaazʼá yiniiyé nidaakai
Birds/Birds-tsídii
Bisóodi bijáád-Ham
Bisóodi bitsįʼ niheestʼą́zígíí-Bacon
Black Beans-naa'ołíshzhiin/naa'ołí łizhiní
Blackberries- dzidzé łizhiní
Bladder-'alizh bizis
Blanket-beeldléí/golchóón
Blue corn bread-Bááh dootłʼizhí
Blue corn crepe-ʼAbeʼ bee neezmasí
Blue corn dumplings-kʼíneeshbízhii
Blue corn mush-Tóshchíín
Blueberries- dzidzé łikaní dootłʼizhí
Boat-tsin naaʼeełí
Boat-tsin naaʼeełí
Bobcat-Náshdóí /Náshdóí łibáhígíí
Body-'ats'íís
Boiled beans-Naaʼółí shibézhígíí
Book mark-Naaltsoos wóltaʼí yótxąʼí
Book/Paper-Naaltsoos
Booth-ʼadą́ągi bitaʼ nidaʼazʼáhígíí
Border strands- ʼabąąh náátʼiʼ
Bowl-łeetsʼaaʼ nimazí
Box-tsits'aa'
Boxing-Naʼahízhníltsʼin
Boy-‘Ashkii
Bracelet-Látsíní
Brain-'atsiighąą'
Brassiere-ʼabeʼ bikéstiʼí
Bread-Bááh
bread/roll/biscuit/ -Łeesʼáán
Breast area-ʼabeʼgi
Broccoli-ch'il dootłʼizhí
Brussel sprouts-ch'il nímazí yázhí
Buckskin or goathide lariat- ʼabanítłʼóół
Buckskin shoestrings- ʼabaní kétłʼóół
Buckskin skirt - ʼAbaníʼééʼ
Buckskin socks, Buckskin leggings- ʼabaní yistłé
Buckskin thong, buckskin strip- ʼabaní niheestʼą́ą́z
Buckskin-ʼabaní
Building/Store-Kin
Bus driver (school)-ʼáłchíní bee naagéhí neiłbąąsígíí
Busboy-Nidaʼakaʼí yíká ʼanálwoʼí
But-Ndi/Nidi
Buttocks/bottom-'atł'aa'
By, Passing by-'ą́ą́h
Cabbage-ch'il łigaii/ch'il łigaií
Cable-Béésh ʼáłtsʼóózí
Cafe-Gohwééh bá hooghan/'Ahwééh bá hooghan/ Da'adą'bá hooghan
Cake (Sweet Bread)-Bááh łikaní
Calender-Yoolkáłí
Calf-'ach'ozh
Calf-Béégashii yáázh
Camel-ghą́ą́ʼaskʼidii
Can-Yadiizíní
Candy-ʼałkʼésdisí
Canned goods-yadiizíní bee naaznilígíí
Cantaloupe-taʼneeskʼaní
Car-Chidí
Carrot(s)-chąąshtʼezhiitsoh
Cash register-naʼiiniihgo béeso biiheʼníłí
Cashew(s)-neeshchʼííłgai
Cast(it is cast on something)-ʼąąh niʼítʼaah
Cat-Mósí
Cauliflower(Head of)-ch'il łigaií
Celery-haza'aleehstoh
Cement-tsé nádleehí
Chair-Bikáá dah ʼasdahí
Chalkboard-bik'i na'adzooí
Change(money)-Béeso yázhí
Checkout counter-tʼáadoo léʼé bikʼé nidaʼiilyéhígíí
Cheek-'aniitsį'
Cherry/Cherries- bįįh yildeeʼí
Chest-'ajéíts'iin/'adzééts'iin
Chestnuts-neeschʼííłchííʼ
Chicken/Rodeo-Naʼahóóhai
Chickenpox- ʼąąh haʼajeeh tó daʼdiisoołígíí
Children-ʼáłchíní
Chin-'ayaats'iin
Chinese food-'Anáá Ts'ǫ́ǫ́zí dine'é bich'iiyáán
Chinle, AZ,-Ch'íńlį́
Chipmunk-Hazéí ts’óózí
Chocolate-Hashtłʼish łikaní
Chops(in general)-ʼatsįʼ niheeshchʼiizhígíí
Christmas-Késhmish
Chʼosh bíláshgaantsohí-Lobster
Citrus fruits- tsin bineestʼąʼ dadíkʼǫ́zhígíí
Clam-chʼosh bitsʼaʼ doolkʼoolígíí
Clans-ʼadoonéʼé
Clock-Náʼoolkiłí
Clothes-'éé'
Cloud-Kʼos
Coat-'éétsoh
Cob of corn-dá'átsiin
Coconut-magí bichʼiiyáán
Coffee-Gohwééh/ahwééh
College-Wódah ‘ólta'
College-Wódah óltaʼ
Colors-nidaashchʼąąʼii
Computer keyboard-náníltąshígi
Computer-Béésh nitsékeesí
Concha Belt-Sis łigai
CONJUGATION TABLES
Consonants-za'áán
Container-Tsésǫʼ naatʼoodí Binaníʼdítʼáhígíí
Container-Tsésǫʼ naatʼoodí binaníʼdítʼáhígíí
Conveyor belt-jeeh dígházii náyoozǫ́sígíí
Cook-Chʼiiyáán ʼííłʼíní
Cookie (Round bread)-Bááh nimazí
Corkscrew-ʼadáádítʼáhí bee ʼąąʼádaalneʼé
Corn-Naadą́ą́'
Cortez, CO- Tséyaatóhí
Cotton ball-nidikʼąʼ
Couch/Sofa-bikááʼ dah ʼasdáhí nineezígíí
Court(Legal)/a discussion-'aadahwiinít'į́
Courthouse-'aadahwiinít'į́ bá hooghan/'aahwiinít'į́ bá hooghan
Cow-Béégashii
Cowboy-ʼakałii/ʼakał bitłeeʼii
Coyote-Ma'ii
Crab-chʼoshtsoh bikágí nitłʼizí
Cranberries- dzidzé łikaní łichííʼígíí
Crayons- bee naʼachʼąąhí
Crow-Gáagii
Crownpoint, AZ-T'iis Tsʼóózí Ńdeeshgiizh
Crystal, NM- Tó niłtsʼílí
Cucumber(s)-Ta’neesk’ání ʼáłtsʼóózógíí
Culture-ʼíʼoolʼįįł
Cup-'Adee'/bąąh haʼíízhahí
Custodian-nahashoohí
Customer-Naʼiiłniihí
Dairy products- ʼabeʼ bitsʼą́ą́dóó ʼádaalyaaígíí
Day-Jį́
Days ago-Yiskánidą́ą́ʼ
Debt, indebtedness- ʼąąh hááʼá
Deer-Bįįh
Deerskin shirt-ʼabaní ʼééʼ
Deli counter-chʼiiyáán daaztʼéego nidahaniihjí
Desk-Bikáá' na'anishí
Dictionary-Naaltsoos saad bee siʼánigíí
Dirt-łeezh
Disease-ʼąąh dah hoyoołʼaałii
Dish Cabinet-Łeetsʼaaʼ biih náʼniłí
Dish/plate-łeets'aa'
Division-ʼałtsʼá ʼídzóóh
Diyin-Holy
Dog-Łééchąąʼí
doodago/doodai'-or
Door-dáádílkał
Dough-Taosʼniiʼ
Down here-kóyaa
Down there-'ákóyaa
Downy feathers-'ats'os
Drawing-naazhchʼąąʼígíí
Dress/Overalls-Hadiilʼééʼ
Dried fruits- tsin bineestʼąʼ daazgnígíí
Dried roasted corn-Neeshjį́zhii
Drum-‘ásaaʼ/‘ásaaʼ yilghaałí
Duck-Naa’eełí
Due to that they have become scared-Yik’eenisi’íldééh      
Dumpling stew/Pasta(General)-Kʼíneeshbízhii
Duodenum-ʼabid dijoolí
Dził diyin-holy mountain
Dził-Mountain
Eagle-’átsá
Ear-'ajaa'
Earrings-Jaatłʼóół
East-Haʼaʼaah
Edge, Border- ʼabąąh
Eggplant-ʼayęęzhii yiltʼąąʼí
Eggs-ʼayęęzhii
Elbow-'ach'oozhlaa'
Elk-Dzeeh
Empty-biiʼ ádin
ENCLITICS
Eraser-bee kʼééʼélchxǫǫhí
Escarole-ch'il bitąą' doolghasí
Esophagus-'azágí
Everyday-Tʼáá ʼákwííjį́
Eyebrow-'anát'éézh
Eyelash-'anádiz
Eyelid-'anázis/'anáziz
Eyes-'anáá'
Face-'anii'
Fact-Tʼáá ʼaaníinii
Falcon-Giní
False breast-ʼabeʼshchíín
Far from it/deriving from it-Bits'áadoo
Farminghton, NM-Tóta'
Farmington, NM-Tótaʼ
Fast,quick-ʼahą́ą́h
Fat/Shortening-ʼakʼah
Father-'azheʼé
Feather-'at'a'
Field/Garden-dá’ák’eh
Fig/banana/date-hashkʼaan
Filet-Łóóʼ bitsįʼ ʼałkʼíniilgishígíí
Fillings-ʼąąh naachʼiizh
Fingernail-áláshgaan
Fire-Kǫʼ
First/Stop-ʼáłtsé
Fish steak-Łóó bitsįʼ niheeshghizhígíí
Fish-Łooʼ
Flaggstaff, AZ/Durango, CO,-Kin Łání
Flagstaff, AZ-Kinłání
Flashlight-bee niʼdildlaadí
Flour-ʼakʼáán
Flower-chʼilátah hózhóón(The plantʼs hand is pretty)
Food Cabinet-Chʼiiyáán biih náʼniłí
Food-Ch'iiyáán
Foot-'akee'
Football-jooł yitalí
For-P-á
Forearm-'agaanlóó/'agaanyaaí
Forehead-'átáá'
Forest-Tsintah/Tʼiistah
Fork-Bíla dį́į́ʼii
Fort Summer, NM- Hwéeldi
Fountain-Tó yaniilzheeʼígíí
Fox-Ma’ii łitsóí
Freezer-biiʼatiní
Frequently-Tʼáá ʼáhą́ą́h
Fridgerator-biiʼ hoozkʼází
Fringe border yarns- ʼabąąh neelkáál
Fringe, saddle fringe-ʼąąh háátʼiʼ
Frog-Ch'ał
From the side of the trunk-'ááłk'iizdę́ę́'
From there (remote Location)-'áádę́ę́'
From there-'aadóó
From there/ And then...-áádóó
From there/Here comes-'aadę́ę́'
Frozen blue corn mush-dah yistin
Frozen foods-chʼiiyáán daastinígíí
Fruit-tʼiis bíneestsʼą'
Fruit/vegtable core - Fruit/vegtable + bijéí
Fruit/vegtable stem - Fruit/vegtable+ bitsiin
Frybread-Dah díníilghazh
Ft. Defiance, AZ-Tséhootsooí
Gallup, NM,-Na'nízhoozhí
Ganado, AZ,-Lók'aahnteel
Garlic clove-ʼałtsʼádaaʼnilígíí/dahalghizígi
Garlic-tłʼohchin díchʼíʼí
Gas-Chidí bitooʼ
Gathered Skirt-Tłʼaakał nootʼish łahígíí
Girl-ʼAtʼééd
Glass cup-tsésǫʼ bee ʼadlání
Glasses-Nakʼee sinilí
Gloves-lájish
Goat skin pelt-tłʼízí ʼilí
Goat-Tłʼízí
Golashes-Ké ʼachogii
Gold-ʼoóla
Golf-Jooł nidilkalí
Goodbye/Alright-Hágoóneeʼ
Goosberries-kʼínjíłʼahí
Goose-Naa’eełí tsoh/chį́į́shłigaií
Gouldings, UT- Tségiizh
Grape(s)-chʼil naʼatłʼoʼii
Grapefruit-Chʼil łitsxooí nítsaaígíí
Grashopper-Nahachagii
Green-tátłʼidgo dootłʼizh
Ground beef- béégashii bitsįʼ yikʼánígíí
Ground blue corn/blue corn mush served at navajo weddings-Taaʼniil
Ground corn-naadą́ą́ʼ yikʼánígíí
GROUP 1 CLANS
GROUP 2 CLANS
GROUP 3 CLANS
GROUP 4 CLANS
GROUP 5 CLANS
GROUP 6 CLANS
GROUP 7 CLANS
GROUP 8 CLANS
GROUP 9 CLANS
Hair clips-Tsiigháh bił dah náʼniłí
Hair tie-Tsiitłʼóół
Hair-'atsii'/'atsiighá/tsiighá
Hair-'atsiiʼ
Hairbrush-béʼázhóóʼ
Hammer-bee yitsidí
Hammer-bee yitsidí
HANDLING VERB STEMS
Hat/Scarf/shadow-chʼah
Hazlenuts- neeschʼíínímazí
Head-'atsii'/atsiits'iin
Headbasket-ts'iizis
Headlights-Chidí bináá’
Headphones-Jaaʼ bąąh sinilí
Heart-'ajéídishjool
Heater-bee honeezdooí
Heel-'akétal
Hello(It is good)-yáʼátʼééh
Hence-Kodóó
Herb(s)-haza'aleeh
here-kwii
High Chair-ʼawééʼ bibikááʼ dah ʼasdáhí
Hip-'ak'ai'
His tracks (Leading away)-'abikéé'
Holbrook, AZ--T'iis Yaa Kin
Home/ Hogan-Hooghan
Hominy stew-Haníígai
Honeydew melon- taʼneeskʼání łigaií
Horned toad-Na'ashǫ́'ii dich'ízhii
Horned Toad/Lizard-Naʼashǫ́ʼii dichʼízhii
Horseʼs bridle-ʼazáátʼiʼí
Horseʼs reins-łį́į́ bikʼiʼ naaztʼiʼí
Hospital-ʼazee ʼálį́į́
Hot chocolate-Gohwééh hashtłishí
House(Building with four sides)-Kin
Household items-hooghan góneʼ siléí
How much/ How many?-Díkwííshąʼ
How- Haash
How(How something is performed)-Haitʼéego/haitʼáo
However-ʼákondi
Huerfano, NM- Dził Náʼoodiłii
Ice cream cone- ʼabeʼ yistiní bee naakahígíí
Ice cream machine- ʼabeʼ yistiní bee ʼálʼíní
Ice cream-ʼabeʼ daastinígíí/ʼabeʼ yistiní
Ice skating-Tinkááʼ Naʼateeł
Immediately, right now, to be all right, to be satisfactory-Tʼáá ʼáko
In addition to it-ba'ąą'
Index finger-bee naalchidí/álázhoozh
Insect/bug-Chʼosh
Inside-Góne'/Kóne'
Instep-'akéníí
Instruction-Naʼnitin
Intensely-Yéego
Internet-Béésh łichíiʼii bee 'ééhoozinígíí
Intestines-'ach'íí'
Iris-'anázhiin
It is legal for them, it is open to them, it is permitted to them-yich'į' 'ąą' 'át'é
It is said(Passive): ʼáháʼní (Niid1)
It is true-Tʼáá ʼaaníí
Juice-chʼil bitooʼ
Jukebox-Béésh hataałí béeso biiheʼniłí
Just Recently-Tʼáá ʼániid
Kaibeto, AZ- Kʼaiʼ biiʼ tó
Kayenta, AZ-Tó Dínéeshzhee'
Keams Canyon, AZ,-Lók'aa' Deeshjin
Keys-bee ʼąąʼ nídítį́hí
Kid goat-tłʼízí yázhí
Kidney beans-naa'ołí łich'i'í
Kidney-'achą́'ázhk'azhí
Kitchen-Chʼiiyáán ʼálʼį́į́ góneʼ
Knee-'agod
Kneel down bread-Nitsidigoʼí
Knife/Metal-Béésh
Knuckle-'ála'ahą́ą́h dadé'áhígíí
Lake-Tó dah síyį́/ Tó síyį́
Lamb-Dibé yázhí
Last time-'akée'di, 'akée'diyę́ędą́ą́
Leg-'ajáád
Lemon- chʼil łitsxooí dikʼǫ́zhígíí
Lesson-Bíhwiidooʼaałigíí
Lets go-Txį́/Txį́'ę́ę
Lettuce-ch'il łigaii/ch'il łigaií
Lettuce/Cauliflower-Chʼil łigai
Lexical prefix ʼá-2 Pos.1b -Thus, that way, correctly
License plate- ʼąąh dah sitání
Lifestyle-bee ʼiiná ʼájíłʼínígíí
Light-bee ʼadíndíní
Lima Beans-naa'ołí daniteelígíí
Lime- chʼil dootłʼizh díkʼǫ́zhí
Lip-'adaa'
Lip-'awoo'
Lips-ʼadaaʼ
Little Brother-'atsilí
Little Finger-áláyázhí
Little Sister-'adeezhí
Little toe-'akéyázhí
Liver-'azid
Lizard-Naʼashǫ́ʼii
Look (As a command)-Shooh níníłʼį́
Lotion-bee ʼádíltłahí/tłah
Lung-'ajéí yilzólii/'ajéí łichí'ígíí
Magpie-ʼąąʼąʼii
Man/Mr.....-Hastiin
Mango-Méengo
Manuelito Canyon- Kinyaa tó deezlíní
Manuelito, NM- Kin Hóchxǫ́ʼí
Manuelitoʼs Spring, NM- Chʼil Haajiní
Many Farms, AZ- Dáʼákʼeh Haalání
Many things/Many places/Many ways- Tʼááłą́ą́góó
Many/ A lot -Ląʼí
Maternal Grandma-'amásání
Maternal Grandpa-'acheii
Maybe-Daatsʼí
Meat Bin-ʼatsįʼ bii’ sinilí
Mechanic-Chidí ʼánéílʼíní
Medizine-'azee'
Mensruant, estrous-'ąądi
Menu-Chʼiiyáán ʼałkééʼ daasdzohígíí
Merely-Tʼóó
Mexican Food- Naakai bich'iiyáán
Mexican Hat, AZ- Naakai Chʼah
Mexican Springs, NM- Naakai bitoʼ
Mexican Water, AZ- Naakai tó, Naakai tó Haadayiizinilí
Middle Finger-álánééz
Mile-tsin sitą́, daaztą́
Milk bottle, milk carton-ʼabeʼ bizis
Milk-ʼabeʼ
Milk-ʼabeʼ
Mint-Tólchiin
Mirror-biiʼ adéestʼį́į́ʼ
Misdeed-bąąhági ʼátʼéii
Mistakenly- doo ʼákótʼéégóó
Moccasins-Kélchí
Money-Béeso
Montezuma Creek, UT- Diwózhii bikooh
Monument Valley, UT- Tsé biiʼ nidzisgai
Moon-tł'éé'honaa'éí /Ooljééʼ
Moose-Deeteel
Mother-'amá
Motorcycle-Dzi’ízí dildoní/dilchxoshí
Mountain lion-Náshdóí tsoh
Mountain top-dziłghą́ą'
Mountains-Dziłtah
Mouth-'Azéé'
Movie-Na'alkidí/Da'níl'į́
Mud-Hashtłʼish
Mule-dzaanééz
Multiplication-ʼałhą́ą́h náhiniildeeł
Muscle-'adoh
Mushroom(s)-nááʼádįįh/ʼábishjaaʼ
Music-sin
Mussel-chʼosh diichiłí bitsʼaʼígíí
Mutton-Dibé bitsįʼ
Natural gas-níłchʼi łikoní
Natural Resources-beeʼiináanii
Navajo Culture/ In the Navajo way-Dinékʼejí
Navajo Language-Diné Bizaad
Navajo Mountain, AZ- Naatsisʼáán
Navajo, NM- Niʼiijihí
Near(nearby)-tʼáá ʼáhání, tʼááʼáyídí,ʼadiyooghání, ʼáhoohání, bichʼįʼgi
Neck-'ak'os
Necklace/Beads-Yoo'
Nectarine-dzidzétsoh łikaní
Needle-tsahtsʼósí
Never-T’ah doo +(Imp. Mode Verb) +da
Never(Neg.)-T’áá shiidą́ą́dą́ą́ʼ
New generation-ʼániid háánootʼáanii
Newspaper-naaltsoos ʼaseezį́
Next month-Nínáádeezidgo
Next year-Kónááhootʼéhé, kónááhoodzaago
Next-week-Damóo náaʼásdlį́įʼgo
Next(in line)ʼakéédę́ę́ʼ, ʼakéédę́ʼígíí
Night-Tłʼééʼ
Nipple/areola- ʼabeʼ látahá
Nítʼę́ę́ʼ-It was/Past tense participle
No(Intense)-Dooda'
No(Polite)-Ndagaʼ
Noiselessly/quietly-Tʼáadoo íitsʼaʼgóó
Noisily-ʼayóo ʼíitsʼaʼgo
Nonetheless-tʼóó tʼáá káada, nííkʼé
North-Náhookǫs
Nose-'achį́į́h
Nostril-áníí
Nothing like it-Tʼáadoo beełtʼéhé
Noun Entries
Now-K’ad
Nuts-Neeshchʼíí
Nuts/Piñons-Neeshch'íí
Oatmeal-Taaskaal
Ocean: Tó niteel
Ok, Fine, uh-huh -Lą́ʼąą
Old-Sání
Older Sister-'ádí
On that side-'aají
On that side/In that direction-áájí
Onion-Tłʼohchin
Onion-tłʼohchin
Only-t’éiyá
Open, expanse, openness, increasing-'ąą'
Orange-Chʼil litsxooí
Orange/it is orange-łitsxo
Other-łaʼígíí
Otter-Tábąąstíín
Outside-Tł'óo'di
Over there-Níléidi
Oyster-chʼosh yoolgai bitsʼaʼígíí
Package- tsésǫʼ naatʼoodí bił daasdisígíí
Page, AZ-Naʼníʼą́ Hótsaa
Paintbrush-Bee 'adleeshí
Painting-yizhdléézhígíí
Palm-álátłááh
Pancreas-'alohk'e'
Pants-Tłʼaajįʼééʼ
Papaya-Babáayah
Paper bag-naaltsoos ʼazis
Paragraph(words)- saad dah shíjaaʼígíí
Park-honeeni bá hazʼánígi
Parking area/lot-Chidí ninádaabąs bá hazʼánígi, Chidí ninádaabąsígi
Parts(components)-ʼééhéestłʼinígíí
Paternal Grandfather-'análí hastiin
Paternal Grandmother-'análí asdzáán
Pawn-'ąąh azlá
Peacefully-doo ʼátʼéhégóó, hozhǫ́ǫgo, tʼáá hashtʼe hodítʼéego
Peach-dzidzétsoh
Peanut butter-ʼatłish
Peanut(s)- neeschʼííłbáhí
Pear-bilasáana bitseeʼ hólóní
Peas-naa'ołí nímazí
Peas-Naaʼołí nímazí
Pen-bee akʼeʼelchíhí tó dabii'ígíí
Pen-bee ʼakʼeʼelchíhí tó dabiiʼígíí
Pencil-bee ʼakʼeʼelchíhí
Pencil/Marker-bee akʼeʼelchíhí
Penny-Sindáo/łichííʼ
Pepper shaker-ʼazeedíchʼíí łibáhígíí biih nájihígíí
Pepper(s)-ʼazeedíchʼíí
Perhaps-Shį́į́
Pharmacy-ʼAzeeʼ nidaniihígi
Phone-Béésh bee hanéʼé
Piano-Biwoo' Hólóní
Piece-Tʼáá bighąądídóó
Pig(s)-Bisóodi
Pillow-Tsii'ááł
Pineapple- Bilasáana diwozhí
Pizza-Náneeskadítsoh
Planning-nahatʼá
Playing cards-Dá'áka'í
Plum-chʼil naʼatłʼoʼii tsoh
Pod(Of a pea)-bitsa'
Point between the shoulders(Hard to reach point)-'áahsita'
Pollen shaken from live birds/ animals- ʼąąh nanoogáád
Pony-Łéʼé yázhi
Popcorn-Naadą́ą́’ dilchxoshí
Potatoes-Nímasii
Pow wow-ʼatsʼoos bee ʼalzhishí
Powdered milk-ʼabeʼ dibahí
Powdered milk-ʼabeʼ yikʼánígíí
Practically nothing-Tʼáá ʼayáhágo
Principal(school)-ʼóltaʼ ʼalą́ąjįʼ yá dah sidáhígíí
Printer-Béésh ʼakʼeʼełchíhí
Produce-neestʼą́
Pump-hadaʼiiłtʼoodígíí
Pumpkin-Naayízí łichííʼígíí-
Pumpkin-naayízłíchíʼí
Pupil-'anázhiin 'ałníi'diígíí
Purple- Tsedidééhgo dootłʼizh
Quarter-ʼakʼiiz ʼałhááʼnil
Question-Naʼídíkid
Quill (of a feather)-'at'ákaz
Raccoon-Tábąąh ma'ii
Radish(es)-chʼil łichíʼí
Rag/Tissues-Bee yit'oodí
Rainbow-Náátsʼíílid
Raisins-chʼil naʼatłʼoʼii daazganígíí
Raspberries- Dzidzé łikaní dinilchíʼígíí
Really, very, extremely-Tsʼídá
Receipt-naʼiizniiʼ binahjįʼ bééhózinígíí
Red-łichíí'
Rind (Fruit/Veg.) - Fruit/Veg+bikágí
Ring Finger-yoostsah bąąh si'ání
Ring-Yoostsah
Roast- béégashii bitsįʼ stiʼéhígíí
Rock Point, AZ- Tsé Nitsaa Deezʼáhí
Roll-yisdis
Rough Rock, AZ- Tsé Chʼízhí
Rug dress-Biil'éé'
Rug-biilʼééʼ
Ruler-bee ʼiʼneelʼąąhí
Sadness/Fog(word in ceremony)-'ááh
Salt-ʼáshįįh
Sandwich-ʼatsįʼ bááh bił ʼałchʼįʼ ʼátʼéhígíí
Santa Fe, NM- Yoo tó
Sash Belt-Sis łichíʼí
Scale-bee dah níʼdiidlohí
Scallops-doolghas
Scar-sid
School - 'Ólta’
School board-Diné ʼóltaʼ nidahaʼáhígíí
School counselor-ʼáłchíní yichʼįʼ yáłtiʼí
Scientists-Hastóí/Sáanii dahóyaanii
Scissors-béésh ʼahédiłi
Screen-Bikʼijįʼ naʼalkidí
Screwdriver-bee ʼił adaʼagizí
Seattle-ʼahééháłtį́į́h
Secretary-Naaltsoos ʼííłʼíní
Section(of a fruit/veg.)- atsʼátʼánígíí
Seed-ʼakʼǫ́ǫ́ʼ / (fruit/veg.) +bilátsiiʼ
Sentence (A sentence made up of words)-haʼoodzííʼ
Sentence(words)- saad nítʼįįʼígíí
Sheep-Dibé
Shelf-dah nídaʼaʼniłídi
Ship pelt-Yaateeł
Shiprock, NM-Naat'áanii Nééz
Shirt-Deijįʼ ééʼ
Shopping basket-bee naʼiiniihí
Shopping cart-bii' naʼiiniihí naalbąąsígíí
Shrimp- tátłʼááh chʼosh daadánígíí
Siblings-Bił háíjééʼ
Sickness, ailment, disease-'ąąh dah haz'ą́
Sideburn-'aniik'iiz nidootł'o
Sidewalk-Tsésilkaad
Silver buttons-yooʼ niłchiní
Silver-Béésh łigai
Six pack-hastą́ą́ʼ ʼałchʼįʼ beʼestłʼǫ́
Ski lift-Hoł háádaalchʼąłí
Ski-Tsįteeł
Skirt-Tłʼaakał
Skunk-Gólízhii
Slowly/Carefully/Correctly-Hazhóóʼógo
Small-Yázhí
Snacks-yistʼéí yázhí
Snake-tłʼiish
Soccer-jooł nímazgo yitalí
Socks-Yistłé
Soda-Tó dilchxoshí
Some(quantity)-łaʼ
Something-Haʼatʼííshį́į́
Something-tʼáadoo léʼé/Ha'at'ííshį́į́h
Sometimes-ładah
South-Shádíʼááh
Spider-na'ashjé'ii'
Spinach-waa'
Spinal Cord-íígháántsiighąą'
split(chicken)-ʼakʼiiz
Spoon-Béésh ʼadeeʼ
Spouse/ Pal-ʼachʼooní
Spray can- bee náʼnílzołígíí
Spring-Dąą/Daan
Squash-Naayízí
Squash/Acorn squash- naayízí
Squirrel-Hazéítsoh
Stage-Da’jilzhishígi
Stars-Sǫʼ
Steamed corn-Łeeh shibéézh
Stewing meat- ʼatsįʼ ʼatooʼ ʼálʼínígíí
Stick(butter)-bił daʼasdis
Stomache-'abid
Stove-béésh biiʼ kǫʼí
Straw-bee ʼadlání
Stream-Tó háálį́
String beans-naa'ołí dootł'izhí
String(tangled)-tłʼóół tsʼósí
Stuff Monkey-Mágí beʼalyaaígíí
Subtraction-bihididzóóh
Sugar-ʼáshįįh łikání
Sumac berries-chiiłchin
Sun-Jóhonaaʼéí/Jíhonaaʼéí
Sweet corn Cake-ʼalkąąd
Sweet drink-tó łikání
Table-Bikááʼ ʼadání
Tailor-ʼééʼííłʼíní
Tangerine-dzidzétsoh yázhí
Tea-Dééh/Chʼil ʼahwéhí
Teacher aide-báʼóltaʼí yíká ʼanálwoʼígíí
Tee shirt/T-shirt-Dejįʼééʼ naatsʼǫǫdii
Teenage boys-Tséłkęʼ/Tsíłkęʼ
Teenage girls-Chʼeekęʼ/Chʼikéí
Teenager-Nooséłí
Teesnospos, AZ- Tʼiis Názbąs
Television(TV)-níłchʼi naalkidí
Tennis Shoes-Ké jeehí
Thank you-ʼAhxéheeʼ
Thanksgiving-Késhmish yázhí
That(Specifically)-‘Éidi
The internal organs-'atsą́ siléí
The ones to be feared/fearers-Bááhádzidii/Báádahadzidii
There-'ákwii
There, through there, thither-'ákǫ́ǫ́'
There(A remote location)-'áá
there(close by)-'aa
There(Closeby)-'akwii
Thermometer-Hadoh dóó Hak'az Neiłkidígíí
They mean by it-'ááłha'ní 
Thigh-'ajáád bita'sitánígíí/'atsoosk'id
Thigh-ʼajáád bitaʼ sitánigíí
This-Díí
Thought-Nitsáhákees
Thread(tangled)-Bee náʼálkadí
Throat-'adáyi'
Thumb-'álátsoh
To any place-Tʼáá bíhólnííhgóó
To ask for it-Yíká Halneʼ
To ask him/her a question-Neídíłkid
To bat it off in space (a baseball), to bat a fly-ʼayíjíłhaał  
To be able to do it, To be able to afford it: bíighah/yíighah (Ghah)
To be able to-Yínil'ą́ 
To be able to(can), To afford it, -Yínilʼą́
To be angry/mad-Hashké
To be aware of it, to know it as fact or circumstance: yaa ʼáhonízin (Zį́į́ʼ)
To be beautiful-Nizhóní
To be Big Bellied-'ayóí 'áálbid 
To be big bodied-'ayóí 'áálts'íís
to be Big busted-'ayóí 'áálbe'
To be big buttocked-'ayóí 'ááltł'aa'  
To be Big Eared-'ayóí 'ááljaa' 
To be Big Legged-'ayóí 'ááljáád
To be Big nosed-'ayóí 'áálchį́į́h
To be Big-Footed-'ayóí 'áálkee'
To be big-nitsaa
To be big: Tsoh
To be bitter/spicy-Dichʼíí
To be black-łizhin
To be blue-yágo dootłʼizh
To be broad wide-niteel
To be brown-Dibéłichíʼí       
To be bumpy-Diwol
To be chubby-Bichaa'
To be chubby-Bichaa'
To be cold(an object)-Sikʼaz
To be crazy-tsí naaghá
To be difficult with them: bił nantłʼah
To be disadvantaged/ difficult-Nantłʼah
To be displeased by it-doo bił 'aaníi da
To be doing/ To be acting-'áánííł
To be dry-Yíłtseii
To be dwindling away-áádįįł
To be elected(Person)-ʼábiʼdilnééh
To be funny-baa dloh hasin
To be getting full -Hadibin
To be going blind-bináá 'áádįįł
To be good-Yáʼátʼééh
To be gray-łibah
To be greasy-niłhin
To be hairy-Ditłʼo
To be hairy(long)-Ditsʼoz                      
To be handsome-Baa dzolní
To be happy-Bił hózhǫ́ 
To be hard-Nitłʼiz
To be heavy-Nidaaz
To be high, to be tall, to be narrow-ʼáníłtso
To be hot(Obj.)-Sidoh
To be important-tsʼídá bíhólníihgo ʼátʼé  
To be in agreement with: Bił tʼáá ʼákótʼé
To be in appearance/Physical characteristics-'áát'eeł
To be indebt-Bąąh hááʼá
To be indecisive about it: Tʼóó yaa ʼałtaʼ nilį́ (Lį́į́ʼ)
To be jealous/envious-ʼoołchʼį́į́d                 
To be jolly-Bá hózhǫ́
To be kind-Báʼahwiinitʼį́  
To be lazy-bił hóyééʼ  
To be light(weight)- ʼászólí
To be listed on it: yikʼi nítʼiʼ
To be little, to be tiny-ʼáłtsʼíísí
To be lively-Biinéí  
To be lonely-doo bił hatsíid da
To be made-'ábi'dilnééh 
To be mean-Hashké
To be nervous-bitah nahwiiʼná
To be orange-łitsxo                                 
To be placed inside an inclosure-'abi'dilt'e'   
To be placed inside an inclosure-ʼabiʼdiltʼeʼ
To be possible-Bíhónéedzą́
To be remembered-Bééhániih
To be rough-Dichʼíízh                         
To be sad about it-yaa 'ááh nízin
To be sad-doo Bił hózhǫ́  da
To be shabby/messy-Dichosh
To be shaggy-Di'il
To be shy-Yánízin
To be sick-bąąh dah haz'ą́
To be skinny-Bitsʼiiní
To be slim, to be long and slender, to be narrow-ʼáłtsʼóózí
To be smart/wise-Bił hóyą́
To be smooth-Dilkǫǫh
To be soft(a fruit when ripe)-Ditʼódí  
To be soft(Something Pliable)-Yilzhólí
To be sticky-Dijééʼ
To be tall/long-Nineez
To be tasty(Food)-łikan
To be thick-ditą́
To be this little, to be as little as this, this is how little-kóníshéíí
To be thorny-Diwozh
To be weak or feeble-doo bitah hwiináa da
To be wet-Ditłeeʼ 
To be white-łigai
To be wise, intelligent, smart: hóyą́ (Yąąd)
To be yellow-łitso 
To be(Human): Nilį́
To become progressively worse-t'ah yówehgo 'áánííł
To behave well/ to look at one’s manners-ʼaʼátʼeʼ yee ʼádaaʼáhályą́
To believe it: yoodlą́ (Ląąd1)
To birth it-yiłchí
To bless it: yisį́į́h (Yįįd)
To bloom a (red/pink) blossom-bílátaʼiichííh
To bloom a(green/purple/blue) blossom-bílátaʼiitłʼíísh
To bloom a(White) blossom-bílátaʼiigááh
To bloom a(yellow/orange) blossom-bílátaʼiitsóóh
To boil it: Yiłbéézh 
To bore him/her: yidiiłchʼééh (Chʼeeʼ)
To braid it(hair, rope)-yibizh
To break it off, to snap it off(a slender brittle object), to pick it(corn)-yitiʼ (Tiʼ3)
To brush it, to sweep it off, to shell it(corn)-Yishóóh
To butt him(with oneʼs head or shoulder, as a ram, football player or tackle.)-ʼayíjígeeh                                                                 
To buy it from them-Yaa Nayiiłniih
To buy it-Nayiiłniih
To call him by his name, to name him: Yózhí (Zhiʼ)
To call him/her: Yichʼįʼ halne'
To chew it, to eat them(berries, eggs, snow,sheep)-Yildeeł
To close it/To lock it-dáʼdeełkaał                      
To cook it(General): Yiłtʼees
To crawl/to creep-Yiʼnééh
To crawl/To trot about-Naaldloosh
To crush it, to smash it, to flatten it, to crumble it-yiłjįzh (Jįzh)                      
To cry-yicha
To cut it once-Yiyiigish
To dance-ʼalzhish
To desire it/To need it-yídin nilį́
to destroy them - 'ábíłdįįh
To draw it: neichʼąąh
To drink it: Yidlą́
To drive as far as a point and stop, to stop driving, to stop steering, to park it-niyíleeh                   
To drive it-Neiłbąąs
To drive it-Yíłbąąs
To drive-naʼałbąąs                          
To dry it, to wilt it, to desiccate it(Fruits,herbs): yiłgan (gan)
To eat (gum,corn,tobacco, hard candy)-yiʼaał 
To eat it( a roundish object, apple, bread, bun, sheep-head)-yilkeed (Kid2)
To eat it(General): Yiyą́'
To eat it(meat)-yilghał (Ghal2)
To eat it(mushy matter, jello, butter, gravy)-yiłtsʼééh (Tsʼeeʼ1)
To eat/chew it(leafy material, grass, hay, a rag, an intestine/stomach)-yiłchozh
To enlarge it, to make it bigger-Yééʼdítsééh                      
To entertain him/to help him pass the time-yikʼihałtaʼ                     
To exercise-Naʼádíltsʼǫǫd 
To explain/To interpret-'ata' Halneʼ
To fix it-ʼánéídlééh
To fix it, to put it back in order, to correct it: hashtʼenéídlééh (Yaa)
To fletch it(arrow)-yiłtʼá (Tʼą́1)
To flick it off-ʼayíjíłtą́ą́sh
To fly(bird/Plane)-naat'a'
To freeze it-Yitin
To gather it(Berries, things)-Náyiilááh
To get it, to acquire it-shóyoołtʼeeh 
To get progressively worse-Yéigo 'áánííł
To get ready-Hashtʼeʼádílnééh      
To give a flat sheet like obj. to them-yaa yíłtsóós
To give a long rigid obj. to them-yaa yítįįh
To give a tangled bunched obj. to them-yaa yíłjooł
To give an animated obj. to them-yaa yíteeh
To give an elongated flexible obj. to them-yaa yílé 
To give multiple objects which are bigger than your hand to them-yaa yínííł
To give multiple smaller than palm size-yaa yíjááh
To give the bulky/heavy item to them-yaa yíyééh
To give the mushy matter to them-yaa yítłeeh
To give the open container to him/her-yaa yíkaah
To give the self contained object-yaa yíʼaah
To go in one direction-Yighááh
To go through it all, to use it all, to complete it, to exhaust it: yikʼíoghááh
To grind it, to grind it very fine, (metal, minerals), to sing in falsetto-yikʼaash (Kʼaazh1)
To guess it, to conjecture it, to discover it, to invent it-Yééʼdeetįįh
To hammer it-Yitsid
To happen: ʼáhátʼį́
To harden it (dough, mud) to compact it(snow,dirt): yiłtłʼis (Tłʼis)
To have one's picture taken-'abi'dilkeed
To hear it/To understand a language-Yidiits'a' 
To help him-yíká ʼiilyeed
To hurt his feelings-Yiyiiłʼaah
To increase them, to make them increase, to add to them-yiłąąh  (Ląąd2)
To injure it-ʼatíílééh
To jerk it, to be jerking it, to be flexing it-yiłdǫʼ 
To keep it going, to continue it: yiłtʼih (Tʼiʼ1)
To kick it inside-ʼayíjíłtaał    
To kill, slaughter, massacre, to break up, chip, pick-Neiłtseed
To kiss it,To suck it-Yiyiits'ǫs
To know it/To start to know it-bił bééhózin
To laugh-Yidloh
To learn it: Yíhoołʼaah
To like: bił yáʼátʼééh
To listen to it-Yiyíistsʼą́ą́ 
To lose weight-bitsį 'áádįįł
To love it-ʼayóó ʼáyóʼní 
To make a touch down-'aa'dii'aah 
To Make it: ʼÍílééh
To mean by it-'ááhdiniih
To mean-'ááłní
To measure it-Yíʼneełʼąąh
To melt it(Ice, Snow)-yiłhį́į́h (Yį́į́ʼ)         
To menstruate-'ąądi Nilį́
To misbehave, to commit a crime, to commit sin, to do wrong: yąąhági 'ánééh (Yaa)
To mislead/trick him-Yiʼdileeh
To mow it(grass, hay), to cut it(hair), to shave it(beard, body hair)-yishééh (Zhééʼ2)
To neglect it-yił tsiʼ yigááł 
To open it(bottle, box, car): 'ąą yideeʼaah (ʼĄ́)
To open it(door): ʼąą yideetįįh  (Tą́1)
To Paint (In general)-ʼadleesh 
To paint it-Yidleesh 
To Pedal it(bicycle/ tricycle)-yiʼiz
To pick it(Flower, herb), to pluck it(flower, beard)-yinizh (Nizh)       
To plan it-nahaʼá                  
To plant it-Kʼiidilé
To play it-Yee naané 
To play-Naané
To pluck them out: yitsʼiʼ (Tsʼiʼ)
To pound it - yitsid
To pout-Naachxǫʼ 
To practice it: Naʼínítaah
To protect it/him/her/them-Yichʼą́ą́h Naaghá
To punish him-ʼatíílééh
To push it away and get rid of it-yóó’ ʼayííyííł 
To push it away out of sight/ To shove it in-ʼayííyííł 
To push it into a space-yah ʼayííyííł
To put it ,to move it, to take it, to haul it,:(Load, pack,burden): yiyeeh (Yį́2)
To put it (Solid round object): yiʼaah (ʼą́)
To put it on,dress,overalls, coat-yiih yiʼnééh
To put it(Non-compact matter): yiłjooł (Jool)
To put it(Slender flexible object): yilé (Lá)
To put on shoes, boots, socks, and pants-yiih Yiʼéés
To quit, to stop, to surrender, to back out-'ááhoot'įįh 
To Rain-Nahałtin
To remember it: yénálniih (Niiʼ4)
To Reside: Kééhatʼį́
To rip obj.off roughly, To husk it(Corn): yiłdlaad (dláád)
To ruin it, to disfigure it-yiłchxǫǫh
to run him off cursing him - 'ayí'nídziih
To run to him/her: yaa yílyeed (Wod1)(Chą́ą́)(Jééʼ2)
To saw it, to file it, to sand paper it, to brush oneʼs teeth-yichʼiish(Chʼiizh)            
To say-Ní (Niid1)
To say(thus to)him, to mean-ʼííłniih
To scrape it(hide)-yiłdzééh
To see it-Yiyiiłtsééh
To sell it-Yichʼįʼ nayiiłniih
To shake it, to whip it(blanket, rattle, bag): yigháád (Gháád)
To shine on it-yikʼiʼdiiłdlaad
To shine up on it(the sun)-bikʼiʼdiidlaad
To shove it into a space or pocket- yitát’ah ʼayííyííł 
To sing-Hataał
To singe it-yizéés
To sleep-ʼałhosh
To smear it on him(greasy substance), to anoint him, to put salve or ointment on him-yiłtłah (Tłah3)
To smell it-Yiłchin 
To snow-yíchííł
to spin it-yiłxiz
To spin it(yarn)-yidiz
To start to dwindle-ʼábiʼniidįįh  
To start to go-Dighááh
to start to make it - 'áyi'niilééh
To steal it from him- yee yiniʼįįh
To stop it/to terminate it-Niyítʼééh
To straighten it, to straighten it out, to knead her body(in relation to kinaaldá): yikʼąąs (kʼą́ą́z)
To study it/read it-Yółtaʼ
To suck on it: yitsʼǫǫs (Tsʼǫ́ǫ́z)
To suffer(Hardship, calamity): tiʼhoonííh (Niiʼ4)
To swim, to bathe, to take a bath-naabé
To take care of it-yaa ʼáhályą́
To talk: Yáłtiʼ,
To taste it/To savor it-Yiyiilįh
To teach, coach, or give instruction to him/her: neinitin (Tą́4)
To tell: Halne'
To the side of it-Bíighah
To tickle it-yiłhozh (Wozh2)
To touch it-Yideelnííh
To try it: Nayínítaah
To tuck it in(A shirt)-ʼayíyiiłchííd
To Twirl it(baton), To Swing it around in a circle(hat, lasso), to shake it(oneʼs head)-yiłmaz
To use it: Choyoołʼį́
To walk around-Naaghá
To walk in one direction-yigááh      
To walk into it/to put on shirts,coats,skirts-yiih yighááh
To want/to think: Yinízin/nízin
To wash it(clothing, fabric)-Yiyiigis
To wash it(Glass, Tabletop, Dishes)-Tánéigis
To watch it-Binááł    
To wave it(Blanket)/to flap itʼs wings: yiłbal (baal)
To weave it-Yitłʼó 
To wipe it off(adhering matter)-yildééh
To Work: Naalnish
To write(In General): ʼakʼeʼełchí
Toadlena, NM- Tó háálį́
Today-Dííjį́
Toe-'akédiníbiní/'akézhoozh
Toenail-'akéshgaan
Tohatchi, NM- Tó haachʼiʼ
Tomatoe-Chʼil łichíʼí
Tomorrow-Yiską́ągo
Tongue-'atsoo'
Tóniteelyiʼdę́ę́ʼ chʼiiyáán-Seafood
Too much/Excessively/Too many-Doo shónéelą́ą da
Tools-Bee naʼanishí
Toothpaste-ʼawooʼ bił yichʼiishí
tortilla/tortilla cooked over coals-Náneeskadí/jizésí
Town/City: Kintah
Toy car-Chidí yázhí bee nidaʼaʼnéhígíí
Trading Post Worker-Naalyéhé yá sidáhí
Trading post-Naalyéhé bá hooghan
Traditions-bikʼehgo jiináanii
Trash-tsʼiilzéí
Trash-tsʼiilzéí
Trashcan-tsʼiilzéí biiheʼníłí
Trashcan-tsʼiilzéí biiheʼníłí
Tree-tʼiis/tsin(stick)
Trial-‘aahwiinít’į́
Trumpet-Dilní
Truth-'aaníinii
Tsídii bitsįʼ-Poultry
Tub-ʼásaaʼ binaníʼdítʼáhí
Tuba City, AZ-Tó Naneesdizí
Tube-hahaʼníhígíí
Turnip- chʼil bikétłʼóól dijoolí
Turtle-Chʼééh digháhii
Udder-ʼabeʼastseʼ
Uh huh, yeah(in agreement with speaker)-ʼąąʼ
Unblemished deerskin- ʼabaní doo kʼaakʼehii
Under it-biyaa
up to there, to there, as far as there, until there-'aajį'
Up to there, to there, up to there-'áajį'
Upper Arm-'agaan bita'sitání
Upper torso-ʼajéítsʼiin
Usually-łeh
Vegtables-ch’il daʼadanígíí-
Vein-'atso'oos dootłʼízhígíí
Velvet Blouse-Dejįʼééʼdoshooígíí
Very-ʼayóo
Vest-Dah nidishdǫʼíí/Chaléko
Video-Naalkidígíí
Voice-ʼiinééʼ, ʼazhí
Vowels-zatłʼah
Wagon-Tsinaabąąs
Waist-'aníí'/'oozhníí'
Waiter-diné nidaʼakaʼí
Waitress-ʼasdzání nidaakaʼí
Wallet/purse-Béeso bizis
Walnuts-Haʼałtsédii
Washer(Machine)-bee 'iigisí
Washington-Wááshindoon
Water Bottle-Tóshjééh/Tózis
Water- Tó
Watercress-táłtł'ááh dah yikał/'azee' dootł'izh
Welcome to the Wiki
Well...-Jó
West-ʼEʼeʼaah
Western Cowboy boots-ké nidootsʼózii
What Háʼátʼííshąʼ/Háʼátʼíísh
Where at-Háadíshąʼ/ Háadísh
Where from-Háádę́ę́ʼ
Where(Towards where)-Háágóóshąʼ
Which one?-Háídíígíí
While(In the past)-Yę́ędą́ą́ʼ
White eagle feathers(On a hat)-'atsee' łigai
Who- Háíshąʼ/Háísh
Wild carrots Chąąshtʼezhii
Wild Onions-ʼáłtsʼínii
Willo Spring, AZ- ʼAbaʼtó
Willow Spring, AZ. - ʼAbaʼtó
Window Rock, AZ-Tségháhoodzání
Windpipe-'azooł
Winslow, AZ-béésh sinil
Winter stories-Haigo baa dahane'ígíí
Winter-Hai
with - P-ił
Wolf-Ma'ii tsoh
Woman Moccasins-Ké nitsaaí
Woman-'asdzáán/asdzání
Women-Sáanii
Women/Ms...../Mrs.... -Asdzáán
Wool-ʼaghaaʼ
Words/letters-saad
Work-Naanish
Worker-Naalnishii
Wrist-'álátsíín
Yam(s)-nahooyéí
Year(Winter passed)-Nááhai
Yesterday- ʼadą́ą́dą́ą́ʼ
Yogurt-ʼabeʼneeskʼihí
Zucchini-naayízítsʼózí

Recent Comments

    

    @mmirutah

    Follow us on Instagram

    

    hello@mmirutah.org

    Contact us anytime

    

    MMIR Utah

    Network with us on LinkedIn

    Sign Up For Our MMIR Newsletter

    Success!

    Subscribe

    © 2025 MMIR Utah. All Rights Reserved. | Sitemap | Terms of Use | Privacy Policy